ปลายปีทีไร มนุษย์เงินเดือนหลายคนมักเพิ่งนึกขึ้นได้ว่าเงินที่จ่ายเป็นภาษีอาจบริหารให้เบาลงได้ ถ้ารู้จักสิทธิของตัวเองให้ครบ โดยเฉพาะเรื่อง ลดหย่อนภาษี ที่ไม่ได้มีแค่ประกันชีวิตหรือกองทุนอย่างที่คนส่วนใหญ่จำได้ลางๆ เท่านั้น ความจริงแล้วสิทธิหลายรายการอยู่ใกล้ตัวมาก และบางข้อเป็นสิทธิที่คุณมีอยู่แล้ว เพียงแต่ไม่เคยหยิบมาใช้ให้เต็มเม็ดเต็มหน่วย
ปัญหาคือคนทำงานจำนวนไม่น้อยเริ่มวางแผนช้า รวบเอกสารไม่ครบ หรือซื้อผลิตภัณฑ์ทางการเงินเพราะอยากประหยัดภาษีโดยไม่ได้ดูว่าเหมาะกับกระแสเงินสดของตัวเองหรือไม่ บทความนี้จะพาไล่เรียงจากภาพใหญ่ไปถึงรายละเอียดที่ควรรู้ เพื่อให้คุณเช็กสิทธิได้อย่างเป็นระบบ และไม่ทิ้งเงินคืนไว้บนโต๊ะโดยไม่จำเป็น
เข้าใจก่อนว่าภาษีคำนวณจากอะไร
ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของมนุษย์เงินเดือน ไม่ได้คิดจากเงินเดือนทั้งก้อน แต่คิดจากเงินได้หลังหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนต่างๆ นั่นหมายความว่า ยิ่งคุณจัดการสิทธิได้ถูกต้อง เงินได้สุทธิก็ยิ่งลดลง และภาษีที่ต้องจ่ายก็ลดลงตามไปด้วย ยกตัวอย่างง่ายๆ ถ้าคุณอยู่ฐานภาษี 10% การมีค่าลดหย่อนเพิ่ม 10,000 บาท จะช่วยประหยัดภาษีได้ประมาณ 1,000 บาท ไม่ใช่ 10,000 บาทเต็มๆ จุดนี้สำคัญมาก เพราะจะช่วยให้ตัดสินใจได้ดีขึ้นว่าอะไรควรใช้ อะไรไม่ควรฝืนซื้อ
สิทธิพื้นฐานที่มนุษย์เงินเดือนควรเช็กก่อนเป็นอันดับแรก
กลุ่มส่วนตัวและครอบครัว
- ค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท เป็นสิทธิพื้นฐานที่ผู้มีเงินได้แทบทุกคนได้รับ
- คู่สมรสไม่มีเงินได้ ลดหย่อนได้ 60,000 บาท หากเข้าเงื่อนไขตามที่กรมสรรพากรกำหนด
- บุตร ลดหย่อนได้ตามจำนวนบุตรและเงื่อนไขของแต่ละกรณี จึงควรเช็กข้อมูลให้ตรงกับปีภาษีล่าสุด
- อุปการะบิดามารดา ลดหย่อนได้คนละ 30,000 บาท หากรายได้ของท่านไม่เกินเกณฑ์ที่กำหนด
- อุปการะผู้พิการหรือคนทุพพลภาพ ใช้สิทธิได้ตามเงื่อนไขของกฎหมาย
กลุ่มนี้ดูเหมือนพื้นฐาน แต่กลับเป็นส่วนที่พลาดกันบ่อยที่สุด โดยเฉพาะกรณีดูแลพ่อแม่ หลายคนจ่ายเงินจริงทุกเดือน แต่ไม่เคยตรวจว่ารายได้ของท่านเข้าเงื่อนไขหรือไม่ หรือไม่มีเอกสารประกอบพร้อมยื่น แบบนี้แม้มีภาระจริง ก็อาจใช้สิทธิไม่ได้เต็มที่
กลุ่มประกันและความคุ้มครองที่ใช้บ่อย
- ประกันสังคม ใช้ตามที่จ่ายจริง สูงสุดไม่เกิน 9,000 บาท
- ประกันชีวิตของตนเอง ลดหย่อนได้ตามจริง สูงสุดไม่เกิน 100,000 บาท
- ประกันสุขภาพของตนเอง ลดหย่อนได้ตามจริงไม่เกิน 25,000 บาท และเมื่อรวมกับประกันชีวิตแล้วต้องไม่เกินเพดานที่กำหนด
- ประกันสุขภาพบิดามารดา ลดหย่อนได้ตามจริงไม่เกิน 15,000 บาท หากเข้าเงื่อนไข
- ประกันบำนาญ ลดหย่อนได้ตามเกณฑ์ โดยทั่วไปไม่เกิน 15% ของเงินได้และมีเพดานสูงสุดที่กำหนด
สิ่งที่ควรจำคือ ประกันไม่ใช่ของที่ควรซื้อเพราะคำว่าเอาไปลดภาษีได้อย่างเดียว ถ้ากรมธรรม์ทำให้คุณต้องผ่อนเบี้ยยาวเกินกำลัง สุดท้ายภาระจะหนักกว่าภาษีที่ประหยัดได้ ทางที่ดีคือเลือกแบบที่ตอบโจทย์ชีวิตก่อน แล้วค่อยดูว่าได้สิทธิ ลดหย่อนภาษี เพิ่มเท่าไรเป็นผลพลอยได้
กลุ่มเงินออมระยะยาวสำหรับคนที่อยากวางแผนมากกว่าหนึ่งปี
- กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ หรือ PVD สำหรับพนักงานที่บริษัทมีให้ ถือเป็นสิทธิที่ไม่ควรมองข้าม
- SSF เหมาะกับคนที่ต้องการลงทุนระยะกลางถึงยาว และรับความผันผวนได้
- RMF เหมาะกับคนที่ตั้งใจเก็บเงินเพื่อวัยเกษียณจริงๆ เพราะมีเงื่อนไขการถือครอง
- กบข. หรือ กอช. สำหรับผู้มีสิทธิตามระบบนั้นๆ ก็สามารถนำมารวมคำนวณได้ตามเกณฑ์
กลุ่มนี้น่าสนใจตรงที่ช่วยทั้งเรื่องภาษีและอนาคตการเงิน แต่ก็มักถูกใช้ผิดวิธี คนจำนวนมากซื้อกองทุนช่วงปลายปีเพียงเพื่อปิดยอดโดยไม่รู้ด้วยซ้ำว่าพอร์ตที่ตัวเองถือมีความเสี่ยงระดับไหน จำไว้ว่าการวางแผนที่ดีไม่ใช่ซื้อเยอะที่สุด แต่คือซื้อในจังหวะที่เหมาะกับเป้าหมายและสภาพคล่องของตัวเอง อีกจุดที่ต้องระวังคือเพดานรวมของกองทุนเพื่อการเกษียณและประกันบำนาญ ซึ่งต้องดูภาพรวมทั้งหมด ไม่ใช่ดูแยกเป็นชิ้นๆ
สิทธิที่หลายคนลืม แต่ช่วยประหยัดภาษีได้จริง
- ดอกเบี้ยกู้ซื้อบ้าน ลดหย่อนได้ตามจริงไม่เกิน 100,000 บาท
- เงินบริจาค บางประเภทนำไปคำนวณได้ 1 เท่าหรือ 2 เท่า แต่ยังติดเพดานตามที่กฎหมายกำหนด
- เงินบริจาคเพื่อการศึกษาและโรงพยาบาลของรัฐ มักเป็นรายการที่คนมองข้ามทั้งที่เอกสารออกแบบถูกต้องและใช้สิทธิได้จริง
รายการเหล่านี้ไม่หวือหวา แต่มีผลพอสมควร โดยเฉพาะคนที่ผ่อนบ้านอยู่แล้วหรือมีพฤติกรรมบริจาคเป็นประจำ สิ่งที่ทำให้พลาดส่วนใหญ่ไม่ใช่ไม่รู้สิทธิ แต่เป็นการเก็บหลักฐานไม่ครบ ชื่อบนเอกสารไม่ตรง หรือรอจนใกล้ยื่นภาษีแล้วค่อยไล่หาเอกสารย้อนหลังจนไม่ทัน
เช็กอย่างไรก่อนยื่นภาษี เพื่อไม่ให้พลาดสิทธิ
- รวบรวมเอกสารตั้งแต่ต้นปี แยกเป็นหมวดครอบครัว ประกัน กองทุน บ้าน และบริจาค
- เช็กเงื่อนไขของแต่ละสิทธิจากข้อมูลล่าสุดของกรมสรรพากร เพราะรายละเอียดบางอย่างอาจเปลี่ยนตามปีภาษี
- คำนวณภาษีคร่าวๆ ก่อนตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์ทางการเงิน จะช่วยให้เห็นว่าประหยัดจริงแค่ไหน
- ดูเพดานรวมของสิทธิที่เกี่ยวข้องกัน โดยเฉพาะกลุ่มกองทุนเพื่อการเกษียณและประกันบำนาญ
ถ้าคุณเคยรู้สึกว่าภาษีเป็นเรื่องไกลตัว ลองเปลี่ยนมุมคิดใหม่ มันไม่ใช่แค่หน้าที่ตอนยื่นแบบ แต่เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนการเงินทั้งปี ยิ่งรู้รายการที่ใช้ได้เร็วเท่าไร ก็ยิ่งมีเวลาเลือกทางที่คุ้มกับชีวิตมากขึ้นเท่านั้น
สุดท้ายแล้ว รายการลดหย่อนที่ดีไม่ใช่รายการที่ทำให้คุณเสียเงินเพิ่ม แต่คือสิทธิที่สอดคล้องกับชีวิตจริงของคุณ ใช้อย่างเข้าใจ และเก็บเอกสารอย่างเป็นระบบ ก่อนยื่นภาษีครั้งหน้า ลองถามตัวเองสั้นๆ ว่า สิทธิที่เรามีอยู่ทุกวันนี้ ใช้ครบแล้วหรือยัง คำตอบข้อนี้อาจเปลี่ยนทั้งยอดภาษีและวินัยการเงินของคุณในระยะยาว
